ناگهان احساس میکنید قلبتان محکم میکوبد، ضربانش جا میافتد یا بیدلیل تند شده است. آیا فقط یک روز پراسترس داشتهاید یا باید نگران سلامت قلبتان باشید؟ پاسخ همیشه یکسان نیست. تپش قلب گاهی به کمخوابی یا مصرف قهوه مربوط میشود و گاهی نشانه مشکلی است که به بررسی پزشکی نیاز دارد. در این مقاله میخوانید علت تپش قلب چیست، چه علائمی را باید جدی گرفت و برای تشخیص و درمان آن چه اقداماتی انجام میشود.
تپش قلب چیست و چگونه احساس میشود؟
تپش قلب به احساس غیرمعمول ضربان قلب گفته میشود؛ ممکن است ضربان را سریع، کوبنده، نامنظم یا شبیه لرزش در قفسه سینه، گلو یا گردن حس کنید. بعضی افراد نیز احساس میکنند قلبشان برای لحظهای از تپش میایستد و سپس ضربه محکمتری میزند.

تپش قلب همیشه به معنی بالا بودن ضربان نیست. گاهی ریتم و تعداد ضربان طبیعی است، اما فرد آن را بیشتر از معمول احساس میکند. در مقابل، ضربان سریع یا نامنظم نیز ممکن است بدون احساس تپش رخ دهد. مدت هر نوبت، زمان شروع و علائم همراه به پزشک کمک میکنند علت احتمالی را بهتر بررسی کند.
شاید این مطلب برای شما مفید باشد: ضربان قلب نرمال در بزرگسالان و کودکان؛ جدول بر اساس سن
علت تپش قلب چیست؟ ۱۲ دلیل شایع
از واکنش طبیعی بدن به استرس تا بیماریهای قلبی، عوامل مختلفی میتوانند باعث احساس تپش شوند. فهرست زیر به شناخت علتهای احتمالی کمک میکند، اما جایگزین تشخیص پزشک نیست؛ بهویژه اگر تپش تکرار شود یا با علائم دیگری همراه باشد.

۱. اضطراب و استرس
استرس و اضطراب با فعال کردن واکنش هشدار بدن و ترشح هورمونهایی مانند آدرنالین میتوانند ضربان قلب را سریعتر یا محسوستر کنند. تپش ناشی از اضطراب ممکن است همراه با تعریق، لرزش، احساس نگرانی یا تنفس سریع باشد و در حمله پانیک شدت بگیرد. با این حال، نباید هر تپش قلبی را بدون بررسی به اضطراب نسبت داد؛ بهخصوص اگر علامت جدید، شدید یا مکرر است.
۲. کمخونی و کمبود آهن
در کمخونی، توان خون برای رساندن اکسیژن به بافتها کاهش مییابد و قلب ممکن است برای جبران، سریعتر کار کند. کمبود آهن یکی از علتهای شایع کمخونی است و میتواند با خستگی، رنگپریدگی، سردرد یا تنگی نفس هنگام فعالیت همراه باشد. آزمایش خون به تشخیص کمک میکند؛ مصرف خودسرانه مکمل آهن نیز بدون مشخص شدن نیاز و علت کمبود توصیه نمیشود.
۳. پرکاری تیروئید
هورمونهای تیروئید بر سرعت عملکرد بسیاری از اندامها، از جمله قلب، اثر میگذارند. پرکاری تیروئید میتواند باعث ضربان سریع، احساس تپش یا گاهی نامنظمی ریتم شود. کاهش وزن بدون دلیل مشخص، لرزش دست، تعریق و تحملنکردن گرما نیز از نشانههای احتمالی هستند. بررسی آزمایشگاهی عملکرد تیروئید به تشخیص این وضعیت کمک میکند.
۴. مصرف کافئین و نوشیدنیهای انرژیزا
قهوه، چای پررنگ، بعضی نوشابهها و نوشیدنیهای انرژیزا حاوی کافئین هستند. افراد از نظر حساسیت به کافئین متفاوتاند و مصرف زیاد آن، بهویژه در محصولات انرژیزا، ممکن است تپش یا احساس بیقراری ایجاد کند. نیکوتین و برخی مواد محرک نیز میتوانند همین اثر را داشته باشند. توجه به زمان مصرف و زمان شروع علائم، در شناسایی محرک شخصی مفید است.
۵. کمآبی بدن و اختلال الکترولیتها
تعریق زیاد، اسهال، استفراغ یا دریافت ناکافی مایعات میتواند به کمآبی منجر شود. در این حالت ممکن است ضربان قلب برای جبران کاهش حجم مایعات افزایش پیدا کند. بههمخوردن سطح الکترولیتهایی مانند پتاسیم و منیزیم نیز گاهی بر ریتم قلب اثر میگذارد. اگر کمآبی شدید است یا فرد نمیتواند مایعات را نگه دارد، ارزیابی پزشکی لازم است.
۶. افت قند خون
افت قند خون میتواند با تپش قلب، گرسنگی، تعریق، لرزش و احساس ضعف همراه باشد. این وضعیت بهویژه در افراد مبتلا به دیابت که انسولین یا بعضی داروهای کاهنده قند مصرف میکنند اهمیت دارد. اگر امکان اندازهگیری قند وجود دارد، آن را بررسی کنید و مطابق برنامه درمانی خود عمل کنید؛ افت شدید قند یا اختلال هوشیاری به کمک فوری نیاز دارد. پیشنهاد میکنیم برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله قند خون نرمال چند است؟ جدول محدوده طبیعی قند خون مراجعه کنید.
۷. تب و عفونت
هنگام تب، ضربان قلب اغلب افزایش پیدا میکند و کمآبی ناشی از بیماری هم میتواند این حالت را تشدید کند. در بسیاری از موارد با بهبود بیماری، تپش نیز کاهش مییابد. با این حال، تپش شدید یا مداوم همراه با تب بالا، تنگی نفس، گیجی یا ضعف قابل توجه نیازمند بررسی فوری است و نباید صرفا به تب نسبت داده شود.
برای هماهنگی مراجعه، اطلاع از خدمات و دریافت نوبت، اطلاعات خود را در فرم زیر وارد کنید. کارشناسان مرکز پزشکی میلاد با شما تماس خواهند گرفت.
۸. تغییرات هورمونی
نوسان هورمونها در دوره قاعدگی، بارداری و حوالی یائسگی ممکن است با احساس تپش قلب همراه باشد. در بارداری، افزایش حجم خون و تغییرات گردش خون نیز بر ضربان اثر میگذارند. هرچند این تغییرات میتوانند طبیعی باشند، تپش تازه یا آزاردهنده را باید با پزشک یا ماما مطرح کرد تا علتهای دیگری مانند کمخونی و مشکلات تیروئید نادیده نمانند.
۹. مصرف برخی داروها
برخی داروهای سرماخوردگی حاوی ضداحتقان، بعضی اسپریهای تنفسی، داروهای محرک و مصرف بیش از نیاز داروی تیروئید میتوانند باعث تپش شوند. مکملها و فرآوردههای گیاهی نیز ممکن است اثر مشابه یا تداخل دارویی داشته باشند. فهرست همه داروها و مکملهای مصرفی را به پزشک اطلاع دهید و هیچ داروی تجویزشدهای را خودسرانه قطع یا تغییر ندهید.
۱۰. آریتمی یا اختلال ریتم قلب
آریتمی به تغییر غیرطبیعی در سرعت یا نظم ضربان قلب گفته میشود. برخی آریتمیها کوتاه و کمخطرند، اما بعضی دیگر به درمان نیاز دارند. شروع و پایان ناگهانی ضربان بسیار سریع، احساس ضربان نامنظم یا تپش همراه با سرگیجه میتواند پزشک را به بررسی ریتم قلب راهنمایی کند. ثبت نوار قلب هنگام بروز علامت، در تشخیص نوع آریتمی ارزش زیادی دارد.
۱۱. بیماریهای دریچهای و ساختاری قلب
مشکلات دریچههای قلب یا تغییر در ساختار و عملکرد عضله قلب میتوانند با تپش یا اختلال ریتم همراه شوند. در برخی افراد تنگی نفس، کاهش تحمل فعالیت یا ورم پا نیز وجود دارد، هرچند ممکن است در ابتدا علامت واضحی دیده نشود. معاینه و در صورت صلاحدید پزشک، اکوکاردیوگرافی به بررسی ساختار قلب کمک میکند.
۱۲. کمخوابی و خستگی شدید
کمبود خواب و خستگی میتوانند حساسیت فرد به ضربان قلب را بیشتر کنند یا همراه با استرس و مصرف زیاد کافئین، تپش را تشدید کنند. تنظیم ساعت خواب و استراحت کافی ممکن است کمککننده باشد، اما اگر تپش ادامه پیدا کند، نباید تنها خستگی را مقصر دانست. کیفیت خواب و علائم دیگری مانند خرخر شدید را نیز با پزشک مطرح کنید.
علت تپش قلب در شرایط مختلف چیست؟
زمان و موقعیت بروز تپش سرنخ مهمی است، اما بهتنهایی علت را ثابت نمیکند. ثبت زمان شروع، طول مدت، فعالیت قبل از آن و علائم همراه میتواند در ویزیت پزشکی مفید باشد.

علت تپش قلب در حالت استراحت چیست؟
در حالت استراحت ممکن است به دلیل کاهش حواسپرتی، ضربان طبیعی قلب را بیشتر احساس کنید. اضطراب، کمآبی، تب، کمخونی، پرکاری تیروئید و آریتمی نیز از علتهای احتمالیاند. اگر میپرسید علت ضربان قلب بالا در استراحت چیست، پاسخ به شرایط فرد و تداوم آن بستگی دارد. ضربان سریعِ مکرر یا پایدار در استراحت باید بررسی شود، بهویژه اگر با ضعف یا تنگی نفس همراه باشد.
علت تپش قلب هنگام خواب چیست؟
هنگام دراز کشیدن، بهخصوص در محیط آرام، ممکن است ضربان قلب بیشتر به چشم بیاید. تغییر وضعیت بدن، استرس، کافئین یا ریتم نامنظم قلب نیز میتوانند نقش داشته باشند. اگر تپش مرتب شما را از خواب بیدار میکند یا با خرخر شدید و احساس خفگی در خواب همراه است، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید؛ گاهی بررسی اختلالات خواب هم لازم میشود.
علت تپش قلب در شب چیست؟
تپش شبانه ممکن است به مصرف عصرگاهی کافئین، کمخوابی، اضطراب یا وعده غذایی سنگین نزدیک به خواب مربوط باشد. گاهی هم شب فقط زمانی است که فرد فرصت توجه به ضربانش را پیدا میکند. ثبت ساعت بروز و آنچه پیش از آن خورده یا مصرف کردهاید به شناسایی الگو کمک میکند. تکرار مداوم یا همراهی با علائم هشدار به ارزیابی نیاز دارد.
علت تپش قلب بعد از غذا چیست؟
بعد از غذا تغییراتی در گردش خون و فعالیت دستگاه گوارش رخ میدهد و بعضی افراد ضربان خود را بیشتر حس میکنند. وعدههای حجیم، نوشیدنی کافئیندار یا الکل ممکن است در برخی افراد محرک باشند. افت قند خون پس از غذا نیز در مواردی مطرح میشود، اما بدون بررسی نمیتوان آن را علت دانست. اگر تپش بعد از غذا تکرار میشود، نوع غذا، فاصله تا شروع علامت و علائم همراه را یادداشت کنید.
علت تپش قلب ناگهانی چیست؟
تپش ناگهانی ممکن است در پاسخ به ترس، استرس یا مصرف محرک ایجاد شود؛ بعضی آریتمیها نیز ناگهان شروع و متوقف میشوند. اگر تپش جدید و شدید است، طول میکشد یا با سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه میشود، منتظر تکرار آن نمانید و فورا کمک پزشکی بگیرید.
علت تپش قلب در زنان چیست؟
برای بررسی علت تپش قلب در زنان، توجه به زمان بروز آن و شرایط فرد اهمیت دارد. برخی عوامل احتمالی که پزشک در ارزیابی در نظر میگیرد، عبارتاند از:
- قاعدگی: تغییرات هورمونی ممکن است بر احساس ضربان اثر بگذارد. خونریزی شدید قاعدگی نیز میتواند به کمبود آهن و کمخونی منجر شود.
- بارداری: افزایش حجم خون و تغییرات هورمونی میتوانند ضربان را محسوستر کنند. تپش جدید یا مداوم، بهخصوص همراه با سرگیجه یا تنگی نفس، باید با پزشک یا ماما مطرح شود.
- دوره پیش از یائسگی و یائسگی: نوسان هورمونها گاهی همراه با گرگرفتگی و تپش احساس میشود؛ با این حال، لازم است علتهای دیگر نیز در نظر گرفته شوند.
- کمخونی، مشکلات تیروئید، اضطراب و آریتمی: این عوامل منحصر به زنان نیستند، اما ممکن است علت تپش باشند و تشخیص آنها به شرح حال و بررسی پزشکی نیاز دارد.

تپش قلب همراه با چه علائمی خطرناک است؟
تپش قلب همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا احساس نزدیک به غش، سرگیجه شدید یا تعریق سرد میتواند نشانه وضعیتی اورژانسی باشد. در این شرایط، بهویژه اگر علائم ادامه دارند یا شدیدند، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. خودتان رانندگی نکنید و تا رسیدن کمک در وضعیت امن بنشینید یا دراز بکشید.
تپش بسیار سریع و پایدار، بهخصوص در فرد مبتلا به بیماری قلبی یا دارای سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی، نیز نیازمند ارزیابی فوری است؛ حتی اگر درد قفسه سینه وجود نداشته باشد. اگر علائم هشدار پیش از رسیدن به پزشک برطرف شدند، همچنان فوراً ارزیابی شوید. شدت خطر را نمیتوان فقط از روی احساس فرد یا تعداد ضربان تعیین کرد.
برای تشخیص علت تپش قلب چه آزمایشهایی لازم است؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع، مدت و دفعات تپش، داروها، سابقه بیماری و علائم همراه سوال میکند و معاینه انجام میدهد. بسته به یافتهها، ممکن است یک یا چند بررسی زیر درخواست شود؛ همه افراد به تمام این آزمایشها نیاز ندارند.

نوار قلب (ECG)
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را در مدت کوتاهی ثبت میکند و میتواند برخی اختلالات ریتم یا نشانههای دیگر را نشان دهد. طبیعی بودن نوار بین حملات، آریتمی مقطعی را کاملا رد نمیکند؛ زیرا ممکن است هنگام ثبت، تپش وجود نداشته باشد.
هولتر مانیتورینگ قلب
هولتر دستگاه قابل حملی است که ریتم قلب را برای مدتی، معمولا یک یا چند روز، ثبت میکند. یادداشت ساعت تپش و فعالیت همزمان کمک میکند علائم با ثبت دستگاه مقایسه شوند. اگر حملات با فاصله زیاد رخ دهند، پزشک ممکن است ثبتکننده طولانیمدتتری پیشنهاد کند.
اکوکاردیوگرافی قلب
اکوکاردیوگرافی با امواج صوتی تصویری از قلب تهیه میکند. پزشک از آن برای بررسی دریچهها، اندازه حفرهها و عملکرد پمپاژ قلب استفاده میکند. این آزمایش زمانی مفید است که احتمال مشکل ساختاری مطرح باشد؛ برای هر تپش کوتاه و کمخطر ضروری نیست.
آزمایش خون
آزمایش خون، متناسب با وضعیت فرد، میتواند برای بررسی کمخونی، عملکرد تیروئید، قند خون یا سطح الکترولیتها درخواست شود. اگر کمبود آهن مطرح باشد، پزشک ممکن است آزمایشهای مرتبط با ذخایر آهن را نیز تجویز کند. انتخاب آزمایشها به علائم و نتایج معاینه بستگی دارد.
تست ورزش قلب
در تست ورزش، پاسخ قلب به فعالیت تحت نظارت بررسی میشود. این تست ممکن است زمانی پیشنهاد شود که تپش یا علائم دیگر هنگام فعالیت ایجاد شوند یا پزشک به بررسی پاسخ قلب در شرایط ورزش نیاز داشته باشد. نوع بررسی و مناسب بودن آن برای هر فرد را پزشک تعیین میکند.
برای مراجعه به پزشکان و دریافت خدمات تخصصی میتوانید به ساختمان پزشکان میلاد نیاوران مراجعه کنید. این ساختمان در تهران، نیــاوران، خیابان باهنر بعد از پمپ بنزین کوچه رفیعی، نبش کوچه مسجد ساختمان پزشکان میلاد نیاوران، (جنب داروخانه دکتر میلاد طهماسیان) واقع شده است و مراجعهکنندگان میتوانند برای دریافت خدمات پزشکی موردنظر خود به پزشکان مستقر در این مجموعه مراجعه کنند.
چگونه تپش قلب را درمان کنیم؟
درمان به علت، نوع ریتم و شدت علائم بستگی دارد. گاهی حذف یک محرک کافی است و گاهی درمان بیماری زمینهای یا مداخله تخصصی لازم میشود. به همین دلیل، پیش از انتخاب دارو باید مشخص شود علت تند زدن قلب چیست و آیا واقعاً اختلال ریتم وجود دارد یا نه.

درمان تپش قلب ناشی از اضطراب
اگر پزشک اضطراب را عامل اصلی بداند، تمرین تنفس آرام، خواب کافی و کاهش محرکها ممکن است کمک کنند. برای اضطراب مداوم یا حملات پانیک، رواندرمانی و گاهی دارو با نظر متخصص پیشنهاد میشود. اگر الگوی تپش تغییر کرد یا علائم هشدار ظاهر شدند، حتی با وجود سابقه اضطراب باید دوباره ارزیابی شوید.
درمان تپش قلب ناشی از بیماریهای زمینهای
در کمخونی، پرکاری تیروئید، عفونت یا اختلال الکترولیتها، درمان برطرف کردن مشکل اصلی است. برای مثال، درمان کمبود آهن تنها به مصرف مکمل محدود نمیشود و پیدا کردن علت کمبود نیز اهمیت دارد. اگر دارویی عامل تپش باشد، پزشک درباره تنظیم مقدار یا جایگزینی آن تصمیم میگیرد.
درمان تپش قلب ناشی از آریتمی
درمان آریتمی بسته به نوع آن ممکن است شامل پیگیری، دارو یا روشهایی مانند ابلیشن باشد؛ در برخی شرایط نیز درمان فوری یا روشهای دیگر لازم است. پزشک بر اساس نوار قلب و وضعیت بیمار تصمیم میگیرد. از مصرف داروی قلبی یا انجام مانورهای درمانی آموزشندیده برای قطع تپش خودداری کنید.
برنامه کاری مرکز پزشکی میلاد
مرکز پزشکی میلاد همهروزه از ساعت ۹ صبح تا ۲۱ شب آماده ارائه خدمات و پاسخگویی به مراجعان است. برای اطلاع از حضور پزشکان، دریافت نوبت یا کسب اطلاعات بیشتر درباره خدمات مرکز، میتوانید با مرکز تماس بگیرید و به صفحه برنامه کاری کلینیک مراجعه کنید.
برای کاهش تپش قلب در خانه چه کار کنیم؟
اقدامات ساده خانگی ممکن است به مدیریت تپش قلب کمک کنند، اما جای تشخیص و درمان علت آن را نمیگیرند. هنگام بروز تپش یا برای کاهش احتمال تکرار آن، میتوانید نکات زیر را در نظر بگیرید:
- فعالیت را متوقف کنید و در جای امن بنشینید. چند دقیقه آرام و آهسته نفس بکشید، بدون اینکه نفس خود را با فشار حبس کنید.
- اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید و احتمال کمآبی میدهید، مقداری آب بنوشید. در کمآبی شدید یا استفراغ مداوم به بررسی پزشکی نیاز است.
- مصرف قهوه، نوشیدنی انرژیزا، نیکوتین و سایر محرکهایی را که به نظر میرسد تپش را تشدید میکنند کاهش دهید.
- برای خواب کافی و منظم برنامهریزی کنید و در صورت امکان عوامل استرسزا را مدیریت کنید.
- زمان شروع و پایان تپش، شرایط بروز، داروها و علائم همراه را یادداشت کنید تا در مراجعه به پزشک ارائه دهید.
- اگر دیابت دارید و نشانههای افت قند را احساس میکنید، در صورت امکان قند خون را اندازه بگیرید و مطابق برنامه درمانی خود عمل کنید.
- در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا سرگیجه شدید، به اقدامات خانگی اکتفا نکنید و فورا با ۱۱۵ تماس بگیرید.

چه زمانی برای تپش قلب باید به متخصص قلب مراجعه کنیم؟
اگر تپش مرتب تکرار میشود، بیشتر از چند دقیقه طول میکشد، بدتر شده یا فعالیت و خواب شما را مختل میکند، برای بررسی پزشکی وقت بگیرید. همچنین در صورت ابتلا به بیماری قلبی یا وجود سابقه خانوادگی مشکلات جدی ریتم قلب، پیگیری اهمیت بیشتری دارد. برای بررسی علت تپش قلب و دریافت نظر متخصص، به مرکز پزشکی میلاد مراجعه کنید. اگر علائم هشدار اورژانسی دارید، منتظر وقت مراجعه نمانید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.
سوالات متداول
خیر. استرس، کافئین، کمخوابی و کمآبی هم میتوانند تپش ایجاد کنند. با این حال، تپش مکرر یا همراه با علائم هشدار باید بررسی شود تا مشکلات قلبی یا بیماریهای دیگر از قلم نیفتند.
ضربان سریع میتواند واکنشی طبیعی به فعالیت یا هیجان باشد، اما تب، کمخونی، پرکاری تیروئید و آریتمی نیز از علتهای احتمالیاند. خطر آن به شرایط بروز، مدت، نوع ریتم و علائم همراه بستگی دارد؛ ضربان سریع پایدار در استراحت نیازمند ارزیابی است.
خیر. نوار قلب فقط وضعیت زمان ثبت را نشان میدهد. اگر تپش گهگاه رخ دهد، ممکن است پزشک برای بررسی دقیقتر هولتر یا دستگاه ثبت طولانیمدت درخواست کند.
خیر. دارویی که برای یک نوع تپش مفید است، ممکن است برای وضعیت دیگری نامناسب یا خطرناک باشد. ابتدا باید علت و در صورت وجود آریتمی، نوع آن مشخص شود.
جمع بندی
پاسخ به این پرسش که علت تپش قلب چیست، از فردی به فرد دیگر فرق دارد: از استرس و مصرف کافئین گرفته تا کمخونی، مشکلات تیروئید و اختلال ریتم قلب. ثبت جزئیات تپش و مراجعه برای علائم مکرر به تشخیص کمک میکند. در صورت همراهی تپش با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا غش، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
