تب در کودکان یکی از شایعترین دلایل نگرانی والدین است. در بسیاری از موارد، تب واکنش بدن به یک عفونت معمولی است و با مراقبت مناسب برطرف میشود؛ اما سن کودک، وضعیت عمومی و علائم همراه آن اهمیت زیادی دارند. شناخت روش درست اندازهگیری دما و نشانههای خطر کمک میکند بدانید چه زمانی مراقبت در خانه کافی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید.
تب در کودکان چیست و از چه دمایی تب محسوب میشود؟
تب افزایش دمای بدن در پاسخ به عواملی مانند عفونت است. بدن در جریان این پاسخ، دمای تنظیمشده خود را بالا میبرد. تب بهتنهایی بیماری نیست، بلکه نشانهای است که باید همراه با سن، رفتار کودک و سایر علائم بررسی شود.

دمای طبیعی بدن کودکان چقدر است؟
دمای طبیعی بدن عدد ثابتی نیست و با سن، ساعت روز، فعالیت و محل اندازهگیری تغییر میکند. دمای بدن معمولا صبح کمی پایینتر و عصر بالاتر است. بهطور کلی دمای حدود ۳۶٫۵ تا ۳۷٫۵ درجه سانتیگراد رایج است، اما تفسیر هر عدد به روش اندازهگیری نیز بستگی دارد.
تب از چند درجه شروع میشود؟
دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر که با دماسنج اندازهگیری شود، اغلب تب محسوب میشود. دمای مقعدی بهویژه در شیرخواران دقیقتر است؛ دمای زیر بغل ممکن است پایینتر نشان داده شود و برای تأیید عدد مرزی یا مشکوک به اندازهگیری دقیقتر نیاز باشد. به عدد زیر بغل مقداری ثابت اضافه نکنید.
تفاوت تب خفیف، متوسط و تب بالا در کودکان چیست؟
اصطلاحات تب خفیف، متوسط و بالا مرز یکسان و قطعی در همه منابع ندارند. بهصورت تقریبی، دمای ۳۸ تا کمتر از ۳۹ درجه را تب خفیف و ۳۹ تا کمتر از ۴۰ درجه را تب بالاتر یا متوسط مینامند؛ دمای ۴۰ درجه و بیشتر تب بالا است. این تقسیمبندی جایگزین ارزیابی حال عمومی و سن کودک نمیشود.
آیا شدت تب همیشه نشاندهنده شدت بیماری است؟
خیر. بعضی عفونتهای ویروسی ساده تب بالا ایجاد میکنند و برخی بیماریهای جدی ممکن است با تب نهچندان بالا همراه باشند. همچنین پایین آمدن تب پس از دارو، بهتنهایی جدی نبودن بیماری را ثابت نمیکند. هوشیاری، تنفس، میزان نوشیدن مایعات و وجود علائم خطر از عدد تب مهمترند.
علت تب در کودکان چیست؟
عفونتها شایعترین علت تب کودک هستند، اما همیشه نمیتوان از روی دما علت را تشخیص داد. پزشک با توجه به سن، مدت تب، معاینه و در صورت لزوم آزمایش، علت احتمالی را بررسی میکند.

عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا
سرماخوردگی، آنفولانزا و دیگر عفونتهای ویروسی میتوانند با تب، آبریزش بینی، سرفه، گلودرد یا بدندرد همراه باشند. درمان اغلب حمایتی است و آنتیبیوتیک بر ویروسها اثر ندارد. در بعضی کودکان، مانند افراد دارای بیماری زمینهای، پزشک ممکن است درمان اختصاصی یا بررسی بیشتری توصیه کند.
عفونتهای باکتریایی
عفونت باکتریایی ممکن است بخشهایی مانند ریه، مجاری ادراری یا پوست را درگیر کند. برخی از این عفونتها به آنتیبیوتیک نیاز دارند، اما انتخاب دارو و مدت مصرف باید بر اساس تشخیص پزشک باشد. مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک میتواند درمان را پیچیده کند و به مقاومت دارویی منجر شود.
عفونت گوش و گلو
گوشدرد، بیقراری شیرخوار، گلودرد یا دشواری بلع ممکن است همراه تب دیده شود. عفونت گوش یا گلو میتواند ویروسی یا باکتریایی باشد و تشخیص آن معمولاً به معاینه نیاز دارد. صرف کشیدن گوش بهتنهایی برای تشخیص عفونت کافی نیست.
عفونت ادراری در کودکان
عفونت ادراری گاهی با سوزش ادرار، تکرر، درد شکم یا پهلو همراه است. با این حال، در نوزادان و کودکان خردسال ممکن است تب تنها نشانه باشد یا کودک فقط بیقرار و کماشتها شود. برای تشخیص، اغلب نمونه ادرار مناسب و گاهی کشت ادرار لازم است.
عفونتهای گوارشی
تب همراه با اسهال، استفراغ یا دلدرد میتواند ناشی از عفونت گوارشی باشد. مهمترین نگرانی در بسیاری از این موارد کمآبی است، بهویژه اگر کودک نتواند مایعات را نگه دارد. خون در مدفوع، درد شدید شکم یا نشانههای کمآبی به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.
تب بعد از واکسیناسیون
تب خفیف پس از بعضی واکسنها ممکن است رخ دهد و عموما موقتی است. زمان بروز آن به نوع واکسن بستگی دارد. بااینحال، هر تب پس از واکسن را نباید حتماً به واکسن نسبت داد؛ نوزاد زیر سه ماه با دمای ۳۸ درجه یا بالاتر، حتی پس از واکسیناسیون، باید فورا ارزیابی شود.
گرمای بیش از حد محیط و سایر عوامل غیرعفونی
لباس بسیار زیاد یا محیط گرم میتواند دمای بدن را بالا ببرد؛ این وضعیت با تب ناشی از پاسخ بدن به عفونت یکسان نیست. گرمازدگی بهویژه همراه با گیجی، ضعف شدید یا بیهوشی یک وضعیت اورژانسی است. بهندرت، بیماریهای التهابی و برخی داروها نیز میتوانند با تب همراه باشند. رویش دندان را علت تب واقعی ۳۸ درجه یا بالاتر فرض نکنید.
برای هماهنگی مراجعه، اطلاع از خدمات و دریافت نوبت، اطلاعات خود را در فرم زیر وارد کنید. کارشناسان مرکز پزشکی میلاد با شما تماس خواهند گرفت.
علائم تب در کودکان چیست؟
علائم زیر ممکن است همراه تب دیده شوند، اما وجود یا نبود آنها جای اندازهگیری دما را نمیگیرد:
- گرم شدن پوست، برافروختگی صورت یا عرق کردن
- لرز و احساس سرما، بهخصوص هنگام بالا رفتن دما
- بیقراری، خستگی یا کاهش تمایل به بازی
- کماشتهایی یا کمتر شیر خوردن
- سردرد، بدندرد یا درد عضلات در کودکان بزرگتر
- افزایش تشنگی و گاهی تندتر شدن ضربان قلب
- نشانههای مرتبط با علت تب، مانند سرفه، آبریزش بینی، اسهال یا درد گوش
شاید این مطلب برای شما مفید باشد: ضربان قلب نرمال در بزرگسالان و کودکان؛ جدول بر اساس سن
تب در کودکان بر اساس سن چه تفاوتی دارد؟
هرچه کودک کمسنتر باشد، تشخیص بیماری جدی از روی ظاهر دشوارتر است. به همین دلیل، آستانه مراجعه در شیرخواران پایینتر است و حتی کودکی که ظاهراً حال خوبی دارد ممکن است به معاینه نیاز داشته باشد.

تب در نوزادان زیر ۳ ماه
دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد، حتی اگر نوزاد خوب به نظر برسد یا تب پس از واکسن ایجاد شده باشد. بدون تاخیر به اورژانس یا مرکز درمانی مراجعه کنید و پیش از مشورت پزشکی برای دادن تببر یا منتظر ماندن در خانه تصمیم نگیرید.
تب در کودکان ۳ تا ۶ ماه
در این سن، دمای ۳۹ درجه یا بالاتر نیازمند تماس فوری با پزشک و ارزیابی در همان روز است. اگر دما پایینتر است اما کودک بیحال، بهطور غیرمعمول تحریکپذیر یا کماشتهاست نیز باید سریع با پزشک مشورت کنید. وجود علائم خطر در هر دمایی مراجعه اورژانسی میخواهد.
تب در کودکان ۶ تا ۱۲ ماه
در شیرخوار بزرگتر، علاوه بر دما به شیر خوردن، تعداد پوشک خیس، تنفس و سطح هوشیاری توجه کنید. اگر کودک خوب نمینوشد، تب بدون علت مشخص دارد، حالش بدتر میشود یا تب بیش از یک روز ادامه پیدا میکند، با پزشک تماس بگیرید. برای تب بسیار بالا یا علائم خطر منتظر نمانید.
تب در کودکان یک تا سه سال
در این سن ممکن است کودک نتواند محل درد را دقیق بیان کند. اگر بین دورههای تب هوشیار است، مایعات مینوشد و تنفس راحتی دارد، اغلب میتوان با مراقبت و پایش از او نگهداری کرد. تب بدون علت مشخص، تداوم تب یا کاهش ادرار دلیل تماس با پزشک است.
تب در کودکان بالای سه سال
کودکان بزرگتر اغلب میتوانند از گلودرد، سردرد یا درد هنگام ادرار شکایت کنند. این اطلاعات به تشخیص کمک میکند، اما جای معاینه را نمیگیرد. اگر کودک بدحال است، علائمش بدتر میشود یا تب بیش از سه روز ادامه دارد، با پزشک مشورت کنید.
چگونه دمای بدن کودک را بهدرستی اندازه بگیریم؟
از دماسنج دیجیتال سالم استفاده کنید و دستور سازنده را بخوانید. هنگام گزارش تب به پزشک، عدد دما، محل و زمان اندازهگیری و داروهای مصرفشده را هم بگویید. دماسنج جیوهای بهدلیل خطر شکستن توصیه نمیشود.

اندازهگیری تب با دماسنج دیجیتال
محل مناسب به سن کودک و نوع دماسنج بستگی دارد. اندازهگیری مقعدی در شیرخواران دقیق است، اما باید با دماسنج مناسب، بهآرامی و طبق دستور سازنده انجام شود؛ اگر روش را نمیدانید از کادر درمان آموزش بگیرید. در کودکان بزرگتری که میتوانند همکاری کنند، اندازهگیری دهانی نیز ممکن است؛ پس از خوردن یا نوشیدن مواد گرم یا سرد کمی صبر کنید.
اندازهگیری دمای بدن از زیر بغل
نوک دماسنج را روی پوست خشک زیر بغل بگذارید، نه روی لباس، و بازوی کودک را تا پایان اندازهگیری کنار بدن نگه دارید. این روش آسان است، اما ممکن است دما را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد. اگر نوزاد زیر سه ماه گرم به نظر میرسد یا عدد مشکوک است، برای تایید و راهنمایی فوری با مرکز درمانی تماس بگیرید.
اندازهگیری تب از طریق گوش و پیشانی
دماسنج گوشی باید درست در مجرای گوش قرار گیرد و اغلب برای کودکان زیر شش ماه مناسب نیست. دماسنج پیشانی نیز به جایگذاری درست و دستور دستگاه وابسته است. عرق، پوشش سر یا استفاده نادرست میتواند بر نتیجه اثر بگذارد. اگر عدد با وضعیت کودک همخوانی ندارد، آن را با روش مناسب دیگری بررسی کنید.
بهترین زمان برای اندازهگیری مجدد دمای بدن
اگر کودک تازه حمام کرده، زیر پتو بوده یا فعالیت زیادی داشته است، پس از برداشتن لباس اضافی و گذشت چند دقیقه دوباره دما را بگیرید. در طول بیماری، هنگام تغییر حال کودک یا برای بررسی پاسخ به مراقبت، اندازهگیری را تکرار کنید؛ لازم نیست فقط برای دیدن یک عدد، کودک آرام را مرتب بیدار کنید.
آیا لمس بدن کودک برای تشخیص تب کافی است؟
لمس پیشانی یا بدن ممکن است شما را به تب مشکوک کند، اما دمای دقیق را نشان نمیدهد و میتواند گمراهکننده باشد. برای تصمیمگیری، بهویژه در شیرخواران، از دماسنج استفاده کنید. اگر کودک علائم خطر دارد، حتی در صورت نداشتن دماسنج، مراجعه را به تاخیر نیندازید.
برای پایین آوردن تب کودک در خانه چه کار کنیم؟
هدف اصلی مراقبت خانگی راحتتر شدن کودک و پیشگیری از کمآبی است، نه رساندن اجباری دما به یک عدد مشخص. این توصیهها برای کودکی است که علائم خطر ندارد و با توجه به سن، نیازمند ارزیابی فوری نیست.

دادن مایعات کافی به کودک
مایعات متناسب با سن را در دفعات بیشتر و حجم کمتر پیشنهاد کنید. برای کودک بزرگتر، آب و مایعات معمول مناسباند؛ در اسهال یا استفراغ، محلول خوراکی جبران کمآبی طبق راهنمای پزشک یا داروساز کمککننده است. خشکی دهان، اشک کم و کاهش ادرار از نشانههای احتمالی کمآبی هستند.
استفاده از لباس سبک و مناسب
لباس سبک و راحت بپوشانید و از چند لایه لباس یا پتوی ضخیم خودداری کنید. اگر کودک لرز دارد، یک پوشش سبک برای راحتی او کافی است. هدف این نیست که کودک را سرد کنید، بلکه باید از گرم شدن بیش از حد جلوگیری شود.
تنظیم دمای اتاق و تهویه مناسب
اتاق را در دمای متعادل و راحت نگه دارید و امکان جریان هوای مناسب را فراهم کنید. نیازی به سرد کردن شدید اتاق یا قرار دادن کودک مقابل باد مستقیم نیست. محیط خیلی گرم میتواند ناراحتی کودک را بیشتر کند.
استراحت کافی کودک
اجازه دهید کودک به اندازه نیاز استراحت کند، اما او را مجبور به خوابیدن یا ماندن مداوم در تخت نکنید. بازی آرام در صورت تمایل اشکالی ندارد. در فاصلههای مناسب وضعیت هوشیاری، تنفس و توانایی نوشیدن او را بررسی کنید.
ادامه شیردهی در نوزادان
شیردهی را قطع نکنید و در صورت تمایل نوزاد، دفعات آن را بیشتر کنید. شیرخوارانی که شیر خشک میخورند نیز اغلب باید تغذیه معمول خود را ادامه دهند. به شیرخوار کوچک بدون توصیه پزشک آب اضافی ندهید و در صورت کاهش محسوس شیر خوردن یا پوشک خیس با پزشک تماس بگیرید.
استفاده از کمپرس یا پاشویه؛ آیا توصیه میشود؟
پاشویه یا اسفنج کشیدن برای پایین آوردن تب بهطور معمول توصیه نمیشود؛ ممکن است کودک را ناراحت کند یا باعث لرز شود و اثر پایداری هم نداشته باشد. کمپرس سرد، حمام سرد و یخ مناسب نیستند. اگر کودک گرمازده شده است، موضوع متفاوت و اورژانسی است و باید فورا کمک پزشکی بگیرید.
چه کارهایی هنگام تب کودک ممنوع است؟
از مالیدن الکل یا سرکه به پوست، استفاده از یخ، پوشاندن بیش از حد و دادن آنتیبیوتیک بدون تجویز پرهیز کنید. آسپرین نیز به کودکان تبدار ندهید، مگر پزشک برای شرایط خاص تجویز کرده باشد. داروهای بزرگسالان یا داروهای ترکیبی سرماخوردگی را بدون بررسی ترکیب و دوز مصرف نکنید.
داروهای تببر برای کودکان کداماند؟
استامینوفن و ایبوپروفن از تببرهای رایج کودکان هستند و بیشتر برای کاهش ناراحتی به کار میروند، نه صرفا پایین آوردن عدد دما. مقدار دارو به وزن کودک و غلظت فرآورده بستگی دارد؛ برچسب را بخوانید و در صورت تردید از پزشک یا داروساز کمک بگیرید. از سرنگ مدرج دارویی استفاده کنید، نه قاشق آشپزخانه.
برای نوزاد زیر سه ماه، پیش از هر دارو ارزیابی فوری پزشکی لازم است. ایبوپروفن اغلب برای زیر شش ماه توصیه نمیشود و در کودک کمآب، مبتلا به آبلهمرغان یا دارای برخی مشکلات کلیوی نیز ممکن است مناسب نباشد. هر دو دارو را همزمان یا بهصورت متناوب، بدون راهنمایی پزشک، ندهید؛ این کار خطر اشتباه در دوز را افزایش میدهد. تببرها از همه موارد تشنج ناشی از تب پیشگیری نمیکنند.
تب در کودکان چه زمانی خطرناک است؟
در صورت دشواری تنفس، کبودی لبها، بیدار نشدن یا گیجی، سفتی گردن، سردرد شدید، بثوراتی که با فشار محو نمیشوند، یا تشنج، فورا به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید. تب در نوزاد زیر سه ماه نیز، حتی بدون این نشانهها، نیازمند ارزیابی فوری است.

اگر کودک تشنج کرد، او را به پهلو و در محیطی امن قرار دهید، زمان را ثبت کنید و چیزی در دهانش نگذارید. او را محکم نگه ندارید. برای نخستین تشنج، تشنج بیش از پنج دقیقه، دشواری تنفس یا بهبود نیافتن هوشیاری فورا با اورژانس تماس بگیرید؛ حتی پس از توقف تشنج نیز کودک باید فوری ارزیابی شود.
در صورت دمای مکرر ۴۰ درجه یا بیشتر، کاهش واضح ادرار، ناتوانی در نوشیدن، استفراغ مکرر، درد شدید یا بدتر شدن حال کودک، سریع با پزشک تماس بگیرید. تب پنجروزه یا طولانیتر نیز به بررسی پزشکی نیاز دارد؛ در کودکان کمسن یا دارای بیماری زمینهای، زودتر اقدام کنید. منتظر ظاهر شدن همه علائم نمانید.
تب بدون علامت در کودکان نشانه چیست؟
گاهی تب پیش از بروز نشانههای دیگر شروع میشود یا کودک بهدلیل سن کم نمیتواند ناراحتی خود را توضیح دهد. نبود علامت آشکار همیشه به معنی نبود بیماری نیست و تفسیر آن به سن، مدت تب و وضعیت عمومی بستگی دارد.
عفونت ادراری
در کودک خردسال، عفونت ادراری ممکن است بدون سوزش ادرار یا شکایت واضح ایجاد شود. پزشک بهخصوص هنگام تب بدون منبع مشخص ممکن است آزمایش و کشت ادرار بخواهد. نمونه باید با روش مناسب سن کودک گرفته شود تا احتمال آلودگی و نتیجه گمراهکننده کاهش یابد.
عفونتهای ویروسی در مراحل اولیه
در آغاز بعضی عفونتهای ویروسی، تب تنها نشانه قابل مشاهده است و علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه یا بثورات بعداً ظاهر میشوند. اگر کودک در گروه سنی کمخطر قرار دارد و حال عمومیاش خوب است، پزشک ممکن است پایش علائم و مراقبت حمایتی را توصیه کند.
عفونتهای پنهان و سایر علتهای احتمالی
گاهی منبع تب در معاینه اولیه مشخص نیست و ممکن است عفونتی مانند پنومونی یا علت دیگری وجود داشته باشد. بهندرت بیماریهای التهابی، واکنش دارویی یا علل غیرعفونی مطرح میشوند. تشخیص بر اساس حدس یا مصرف آزمایشی دارو درست نیست و به ارزیابی پزشک نیاز دارد.
چه زمانی تب بدون علامت نیاز به بررسی دارد؟
در نوزاد زیر سه ماه، تب ۳۸ درجه یا بیشتر فورا و در کودک سه تا شش ماهه، دمای ۳۹ درجه یا بیشتر در همان روز باید بررسی شود. در کودکان بزرگتر نیز اگر علت تب روشن نیست و تب ادامه دارد، کودک مایعات کافی نمیخورد یا حالش تغییر میکند، با پزشک تماس بگیرید. در مجموع، برای تصمیمگیری درباره تب در کودکان، سن و حال عمومی را کنار عدد دماسنج قرار دهید و در صورت مشاهده علائم خطر منتظر نمانید.
برای مراجعه به پزشکان و دریافت خدمات تخصصی میتوانید به ساختمان پزشکان میلاد نیاوران مراجعه کنید. این ساختمان در تهران، نیــاوران، خیابان باهنر بعد از پمپ بنزین کوچه رفیعی، نبش کوچه مسجد ساختمان پزشکان میلاد نیاوران، (جنب داروخانه دکتر میلاد طهماسیان) واقع شده است و مراجعهکنندگان میتوانند برای دریافت خدمات پزشکی موردنظر خود به پزشکان مستقر در این مجموعه مراجعه کنند.
تب همراه با علائم دیگر در کودکان نشانه چیست؟
تب در کودکان ممکن است همراه با علائم مختلفی مانند سرفه، اسهال، استفراغ، دلدرد یا بثورات پوستی ظاهر شود. وجود این علائم در کنار تب میتواند به تشخیص علت بیماری کمک کند؛ زیرا برخی عفونتهای ویروسی و باکتریایی علاوه بر افزایش دمای بدن، بخشهای مختلفی از بدن را درگیر میکنند. توجه به نوع علائم، مدت ادامه تب و وضعیت عمومی کودک اهمیت زیادی دارد و در صورت مشاهده نشانههای هشداردهنده باید کودک توسط پزشک معاینه شود.

تب و سرفه در کودکان
تب و سرفه در کودکان اغلب در اثر عفونتهای دستگاه تنفسی ایجاد میشوند. بیماریهایی مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، کووید ۱۹ و برخی عفونتهای ویروسی میتوانند باعث بروز همزمان این دو علامت شوند. در بعضی موارد نیز عفونتهای باکتریایی مانند ذاتالریه با تب، سرفه و مشکلات تنفسی همراه هستند. اگر کودک علاوه بر تب و سرفه دچار تنفس سریع، فرورفتگی قفسه سینه، کبودی لبها یا تنگی نفس شود، باید فوراً تحت ارزیابی پزشکی قرار بگیرد.
تب و اسهال در کودکان
تب و اسهال در کودکان اغلب به دلیل عفونتهای گوارشی ایجاد میشوند. ویروسهایی مانند روتاویروس و نوروویروس از عوامل شایع این مشکل هستند و ممکن است با دلپیچه، تهوع و کاهش اشتها نیز همراه باشند. مهمترین مسئله در این شرایط، جلوگیری از کمآبی بدن کودک است. دادن محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) و ادامه تغذیه و شیردهی اهمیت دارد. کاهش ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک و بیحالی غیرعادی از نشانههایی هستند که نیاز به بررسی پزشکی دارند.
تب و استفراغ در کودکان
تب و استفراغ ممکن است در اثر عفونتهای ویروسی دستگاه گوارش، عفونت ادراری یا برخی بیماریهای دیگر ایجاد شوند. در این شرایط، کودک ممکن است اشتهای خود را از دست بدهد و نتواند غذا یا مایعات را بهخوبی تحمل کند. بهتر است مایعات به مقدار کم و در دفعات مکرر به کودک داده شود. اگر استفراغ مداوم باشد، کودک نتواند مایعات را نگه دارد یا علائمی مانند کاهش سطح هوشیاری، درد شدید شکم یا نشانههای کمآبی داشته باشد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
تب و دلدرد در کودکان
تب همراه با دلدرد میتواند ناشی از عفونتهای گوارشی، یبوست همراه با بیماری دیگر، عفونت ادراری یا التهاب برخی اندامهای شکمی باشد. یکی از علتهای مهمی که باید در کودکان مبتلا به تب و درد شکم بررسی شود، آپاندیسیت است. در این بیماری ممکن است درد ابتدا اطراف ناف احساس شود و سپس به قسمت پایین و راست شکم انتقال پیدا کند. درد شدید یا مداوم شکم، حساسیت شکم به لمس، استفراغ مکرر و بیحالی از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
تب و گلودرد در کودکان
تب و گلودرد عموما در اثر عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا ایجاد میشوند. بااینحال، عفونت باکتریایی استرپتوکوکی نیز میتواند باعث گلودرد شدید، تب، تورم غدد لنفاوی گردن و گاهی لکههای سفید روی لوزهها شود. تشخیص علت گلودرد تنها با مشاهده علائم امکانپذیر نیست و در صورت شک به عفونت استرپتوکوکی ممکن است پزشک آزمایش سریع یا کشت گلو درخواست کند. مصرف آنتیبیوتیک نیز فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی و تجویز پزشک ضرورت دارد.
تب و دانههای قرمز روی پوست
ظاهر شدن دانههای قرمز یا بثورات پوستی همراه با تب میتواند نشانه بیماریهای ویروسی مانند سرخک، سرخجه و آبلهمرغان یا برخی عفونتهای دیگر باشد. در بعضی کودکان نیز بثورات پوستی پس از چند روز تب و همزمان با کاهش دمای بدن ظاهر میشوند؛ مانند بیماری روزئولا. بااینحال، همه دانههای پوستی همراه با تب بیخطر نیستند. اگر لکههای قرمز یا بنفش با فشار دادن محو نمیشوند، بهخصوص اگر کودک بیحال یا بدحال باشد، باید فورا به اورژانس مراجعه کرد؛ زیرا این وضعیت میتواند نشانه یک عفونت جدی باشد.
تب و لرز در کودکان
لرز یکی از واکنشهای بدن هنگام افزایش دمای داخلی است. زمانی که بدن برای مقابله با عفونت، دمای هدف خود را بالا میبرد، ممکن است کودک دچار لرزش عضلات، احساس سرما و لرز شود. این حالت در بیماریهایی مانند آنفولانزا و برخی عفونتهای دیگر دیده میشود. هنگام بروز لرز بهتر است کودک لباس راحت و متناسب با دمای محیط بپوشد و از پوشاندن چندین لایه لباس یا استفاده از آب سرد برای پایین آوردن تب خودداری شود. لرز شدید و تکرارشونده همراه با بدحالی کودک نیازمند بررسی پزشکی است.
تب بعد از واکسن در کودکان چقدر طول میکشد؟
تب یکی از واکنشهای احتمالی بدن پس از تزریق برخی واکسنهاست و اغلب به دلیل فعال شدن سیستم ایمنی و ایجاد پاسخ دفاعی در برابر عامل واکسن رخ میدهد. این تب اغلب خفیف است و بسته به نوع واکسن، عمدتا طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت کاهش پیدا میکند. البته برخی واکسنها، مانند واکسن سرخک، سرخجه و اوریون (MMR)، ممکن است چند روز بعد از تزریق باعث تب شوند؛ بنابراین زمان بروز تب در واکسنهای مختلف یکسان نیست.
برای کنترل تب بعد از واکسن، بهتر است کودک مایعات کافی دریافت کند، لباس سبک بپوشد و در محیطی با دمای مناسب استراحت کند. در صورت بیقراری یا ناراحتی کودک، پزشک ممکن است داروی تببر متناسب با سن و وزن او تجویز کند. اگر تب شدید باشد، مدت طولانی ادامه پیدا کند یا با علائمی مانند بیحالی غیرعادی، تشنج، تنگی نفس یا واکنش حساسیتی همراه شود، باید کودک معاینه شود. تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزاد زیر سه ماه، حتی پس از واکسیناسیون، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
برنامه کاری مرکز پزشکی میلاد
مرکز پزشکی میلاد همهروزه از ساعت ۹ صبح تا ۲۱ شب آماده ارائه خدمات و پاسخگویی به مراجعان است. برای اطلاع از حضور پزشکان، دریافت نوبت یا کسب اطلاعات بیشتر درباره خدمات مرکز، میتوانید با مرکز تماس بگیرید و به صفحه برنامه کاری کلینیک مراجعه کنید.
تب طولانیمدت در کودکان نشانه چیست؟
ادامهدار شدن تب در کودکان میتواند به دلایل مختلفی مانند عفونتهای ویروسی، عفونتهای باکتریایی یا برخی بیماریهای التهابی مربوط باشد. در بسیاری از موارد، تب ناشی از عفونتهای ویروسی طی چند روز برطرف میشود؛ اما اگر دمای بدن کودک برای مدت طولانی بالا بماند یا پس از بهبود دوباره افزایش پیدا کند، لازم است علت آن بررسی شود. سن کودک، شدت تب، علائم همراه و وضعیت عمومی او در تصمیمگیری برای انجام معاینات و آزمایشهای لازم اهمیت دارند.
تب بیشتر از سه روز در کودکان
تب بیشتر از سه روز در کودکان میتواند نشاندهنده ادامه یک عفونت یا وجود عاملی باشد که هنوز بهبود پیدا نکرده است. عفونتهای ویروسی ممکن است چند روز باعث افزایش دمای بدن شوند؛ اما در برخی موارد، عفونت گوش، گلو، ریه یا دستگاه ادراری نیز میتواند علت ادامه تب باشد. اگر تب کودک بیشتر از سه روز طول کشیده است، بهتر است برای بررسی علت آن به متخصص اطفال مراجعه شود. در صورت بدحالی، اختلال تنفس، بیحالی شدید یا بروز سایر علائم هشدار نباید منتظر گذشت سه روز ماند.
تب پنج روزه یا بیشتر و علتهای احتمالی
ادامه تب به مدت پنج روز یا بیشتر نیازمند بررسی دقیق پزشکی است. در این شرایط، علاوه بر عفونتهای طولانیمدت، باید احتمال برخی بیماریهای التهابی مانند بیماری کاوازاکی نیز در نظر گرفته شود. کاوازاکی میتواند با علائمی مانند قرمزی چشمها، قرمزی و ترکخوردگی لبها، زبان قرمز و برجسته، بثورات پوستی و تورم دستها و پاها همراه باشد. تشخیص و درمان بهموقع این بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورت عدم درمان ممکن است عروق کرونر قلب درگیر شوند.
تبهای مکرر و عودکننده در کودکان
تبهای مکرر به حالتی گفته میشود که کودک در فاصلههای زمانی مختلف دچار افزایش دمای بدن شود و بین دورههای تب، بهبود نسبی یا کامل داشته باشد. عفونتهای ویروسی مکرر، بهویژه در کودکانی که به مهدکودک یا مدرسه میروند، از علتهای شایع این وضعیت هستند. بااینحال، اگر تبها بدون علت مشخص تکرار شوند، الگوی منظمی داشته باشند یا با علائمی مانند کاهش وزن، درد مفاصل، زخمهای دهانی و التهاب غدد لنفاوی همراه باشند، بررسی بیماریهای التهابی، اختلالات ایمنی و سندرمهای تب دورهای ضروری است.
چه آزمایشهایی برای بررسی تب طولانی لازم است؟
انتخاب آزمایش برای بررسی تب طولانیمدت به سن کودک، سابقه بیماری، یافتههای معاینه و علائم همراه بستگی دارد. پزشک ممکن است برای شناسایی علت تب، آزمایشهای زیر را درخواست کند:
آزمایش خون (CBC): برای بررسی تعداد گلبولهای سفید، قرمز و پلاکتها و کمک به ارزیابی برخی عفونتها و بیماریهای التهابی.
آزمایش شاخصهای التهابی (CRP و ESR): برای بررسی وجود التهاب در بدن.
آزمایش و کشت ادرار: برای تشخیص عفونتهای دستگاه ادراری.
کشت خون: در صورت شک به عفونت خونی یا عفونت باکتریایی جدی.
عکسبرداری از قفسه سینه: در صورت وجود علائم تنفسی یا شک به عفونت ریه.
سایر آزمایشهای تخصصی: بر اساس علائم کودک و تشخیص احتمالی پزشک.
انجام همه این آزمایشها برای تمام کودکان ضروری نیست و پزشک بر اساس شرایط هر کودک درباره نوع بررسیهای موردنیاز تصمیم میگیرد.
تشنج ناشی از تب در کودکان چیست و چگونه باید برخورد کرد؟
تشنج ناشی از تب یا تشنج تبدار، نوعی تشنج است که اغلب در کودکان ۶ ماه تا ۵ سال و در زمان افزایش دمای بدن، اغلب به دنبال عفونتهای شایع دوران کودکی، اتفاق میافتد. این حالت ممکن است برای والدین بسیار ترسناک باشد؛ اما بیشتر تشنجهای تبدار ساده، کوتاهمدت هستند و بهتنهایی نشانه ابتلای کودک به صرع یا آسیب مغزی محسوب نمیشوند. تشنج ناشی از تب باید از سایر انواع تشنج و عفونتهای جدی سیستم عصبی مانند مننژیت تشخیص داده شود؛ به همین دلیل ارزیابی پزشکی، بهخصوص در اولین حمله، ضروری است.
علائم تشنج تبدار
تشنج تبدار ممکن است به شکلهای مختلفی بروز کند و علائم آن در کودکان یکسان نیست. از نشانههای رایج این حالت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
سفت شدن ناگهانی عضلات بدن
لرزش یا حرکات غیرارادی دستها و پاها
چرخیدن چشمها به سمت بالا
کاهش سطح هوشیاری یا بیپاسخ شدن کودک
تغییر موقت در الگوی تنفس
بیحالی و خوابآلودگی پس از پایان تشنج
در تشنج تبدار ساده، حمله معمولاً کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد، در تمام بدن رخ میدهد و در طول ۲۴ ساعت تکرار نمیشود. تشنج طولانیتر، محدود به یک سمت بدن یا تکرارشونده در ۲۴ ساعت، در گروه تشنجهای پیچیده قرار میگیرد و نیازمند بررسی دقیقتر است.
هنگام تشنج کودک چه اقداماتی انجام دهیم؟
اگر کودک هنگام تب دچار تشنج شد، حفظ آرامش و انجام اقدامات صحیح اهمیت زیادی دارد. در این شرایط باید:
کودک را روی سطحی امن و ترجیحاً به پهلو قرار دهید تا ترشحات دهان بهراحتی خارج شوند.
اشیای سخت، تیز و خطرناک را از اطراف او دور کنید.
لباسهای تنگ اطراف گردن را شل کنید.
مدت زمان تشنج را اندازه بگیرید.
در صورت امکان، از حرکات تشنج فیلم بگیرید تا پزشک بتواند نوع حمله را بهتر ارزیابی کند.
با اورژانس تماس بگیرید، بهخصوص اگر تشنج برای اولین بار اتفاق افتاده یا بیش از ۵ دقیقه ادامه دارد.
چه کارهایی هنگام تشنج ممنوع است؟
برخی اقدامات اشتباه هنگام تشنج میتوانند باعث آسیب به کودک یا اختلال در تنفس او شوند. هنگام بروز این حالت نباید:
دست یا وسیلهای داخل دهان کودک قرار دهید.
تلاش کنید زبان کودک را نگه دارید.
دستها و پاهای او را با فشار ثابت نگه دارید.
به کودک آب، غذا یا داروی خوراکی بدهید.
برای پایین آوردن تب از آب سرد یا الکل استفاده کنید.
کودک را هنگام تشنج به زور جابهجا کنید؛ مگر اینکه محل قرارگیری او خطرناک باشد.
آیا تشنج ناشی از تب خطرناک است؟
بیشتر تشنجهای تبدار ساده، خطر جدی و ماندگاری برای کودک ایجاد نمیکنند؛ اما تشخیص نوع تشنج و بررسی علت تب اهمیت دارد. اگر تشنج بیش از پنج دقیقه طول بکشد، کودک پس از پایان حمله به هوشیاری طبیعی برنگردد یا دچار مشکلات تنفسی شود، باید فوراً کمک اورژانسی دریافت کند. همچنین اولین تشنج کودک، حتی اگر کوتاه باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی است تا احتمال بیماریهای جدیتر بررسی شود.
آیا تشنج تبدار باعث آسیب مغزی میشود؟
تشنج تبدار ساده اغلب باعث آسیب مغزی، اختلال یادگیری یا کاهش هوش کودک نمیشود و بیشتر کودکانی که این تجربه را دارند، رشد و تکامل طبیعی خود را ادامه میدهند. بااینحال، تشنجهای طولانیمدت یا پیچیده به بررسی تخصصی نیاز دارند و ممکن است با احتمال بیشتری برای بروز تشنجهای بعدی همراه باشند. همچنین تشنج تبدار با صرع تفاوت دارد؛ اگرچه احتمال ابتلا به صرع در برخی کودکانی که سابقه تشنج تبدار پیچیده یا عوامل خطر دیگر دارند، کمی بیشتر است.

چگونه از تب در کودکان پیشگیری کنیم؟
تب بهخودیخود یک بیماری نیست، بلکه معمولاً واکنش دفاعی بدن در برابر عفونت یا برخی عوامل دیگر است. به همین دلیل نمیتوان از تمام موارد تب در کودکان جلوگیری کرد؛ اما رعایت اصول بهداشتی و مراقبتی میتواند احتمال ابتلا به بسیاری از عفونتهای شایع را کاهش دهد. مهمترین راهکارها عبارتاند از:
شستن مرتب دستهای کودک با آب و صابون، بهخصوص قبل از غذا خوردن و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی.
رعایت برنامه واکسیناسیون و تزریق واکسنهای موردنیاز در زمان تعیینشده.
فراهم کردن تغذیه متنوع و متناسب با سن کودک برای تامین مواد مغذی موردنیاز بدن.
توجه به خواب کافی و استراحت مناسب برای حمایت از عملکرد طبیعی سیستم ایمنی.
کاهش تماس نزدیک کودک با افراد مبتلا به بیماریهای عفونی، بهخصوص در دوران واگیردار بودن بیماری.
آموزش پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه و استفاده از دستمال یکبارمصرف.
تهویه مناسب محیط خانه و تمیز نگه داشتن سطوح و وسایلی که کودک مرتب با آنها تماس دارد.
سوالات متداول
دمای ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر معمولاً تب محسوب میشود. البته روش اندازهگیری دما و سن کودک در تفسیر عدد تب اهمیت دارد.
تب ناشی از عفونتهای ویروسی معمولاً طی چند روز برطرف میشود. اگر تب بیش از سه روز ادامه پیدا کند، بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود.
دادن مایعات کافی، پوشاندن لباس سبک و تنظیم دمای اتاق به راحتی کودک کمک میکند. در صورت ناراحتی کودک میتوان با توجه به سن و وزن او و طبق توصیه پزشک از داروی تببر استفاده کرد.
تب ۳۹ درجه بهتنهایی به معنای وجود بیماری خطرناک نیست؛ اما سن کودک، وضعیت عمومی و علائم همراه باید بررسی شوند. اگر کودک بیحال است یا علائم هشدار دارد، باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد.
تب بدون علامت ممکن است در مراحل اولیه عفونتهای ویروسی یا به دلیل عفونت ادراری ایجاد شود. اگر تب ادامه پیدا کند یا کودک در سنین پایین باشد، بررسی پزشکی ضروری است.
پاشویه با آب سرد یا ولرم بهصورت روتین برای درمان تب توصیه نمیشود؛ زیرا ممکن است باعث لرز و ناراحتی کودک شود. بهتر است از روشهای مراقبتی مناسب و داروی تببر در صورت نیاز استفاده شود.
تب در نوزادان زیر سه ماه، بهخصوص دمای ۳۸ درجه یا بالاتر، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. همچنین تنگی نفس، تشنج، بیحالی شدید، سفتی گردن و لکههای پوستی محونشونده از علائم هشدار هستند.
تب بعد از واکسن معمولاً خفیف است و طی یک تا دو روز برطرف میشود؛ اما زمان بروز و مدت آن به نوع واکسن بستگی دارد. تب همراه با علائم غیرعادی یا شدید باید بررسی شود.
خیر. بیشتر موارد تب در کودکان ناشی از عفونتهای ویروسی هستند و به آنتیبیوتیک نیاز ندارند. این داروها فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی و تجویز پزشک استفاده میشوند.
جمعبندی
تب در کودکان معمولا نشانهای از واکنش سیستم ایمنی بدن به عفونتهاست و در بسیاری از موارد با مراقبت مناسب برطرف میشود. بااینحال، توجه به علت تب، سن کودک، میزان افزایش دمای بدن و علائم همراه برای تشخیص و انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد. اندازهگیری دقیق دما با دماسنج، تامین مایعات کافی، استراحت و استفاده اصولی از داروهای تببر در صورت نیاز، از اقدامات مهم برای مراقبت از کودک هستند. البته هر تبی را نمیتوان در خانه کنترل کرد. تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزادان زیر سه ماه، تشنج، تنگی نفس، بیحالی شدید و سایر علائم هشداردهنده نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند. اگر تب کودک ادامهدار است، بهطور مکرر بازمیگردد یا با علائم غیرعادی همراه شده است، برای بررسی علت و دریافت راهنمایی درمانی به مرکز پزشکی میلاد مراجعه کنید. متخصصان این مرکز میتوانند با ارزیابی وضعیت کودک، در تشخیص علت تب و انتخاب مسیر مناسب مراقبت و درمان به شما کمک کنند.
