HbA1c چیست؟ HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله آزمایشی است که بهطور تقریبی میانگین قند خون فرد را طی دو تا سه ماه گذشته نشان میدهد و به همین دلیل بسیاری آن را با نام قند سه ماهه میشناسند. این آزمایش هم در بررسی پیشدیابت و دیابت نوع ۲ و هم در ارزیابی میزان کنترل قند خون افراد مبتلا به دیابت کاربرد دارد. اگر نتیجه آزمایش HbA1c خود را دریافت کردهاید و نمیدانید عدد آن چه معنایی دارد، جدول قند سه ماهه و توضیحات این مقاله به شما کمک میکند نتیجه را بهتر درک کنید. البته تفسیر نهایی هر آزمایش باید با توجه به شرایط فرد، سابقه پزشکی و سایر نتایج آزمایشگاهی انجام شود.

HbA1c چیست؟
HbA1c که با نامهای هموگلوبین A1c، A1C، هموگلوبین گلیکوزیله یا Glycated Hemoglobin نیز شناخته میشود، شاخصی برای بررسی میزان قرار گرفتن هموگلوبین خون در معرض گلوکز است. هموگلوبین پروتئینی در گلبولهای قرمز است که وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارد. بخشی از گلوکز موجود در خون به این پروتئین متصل میشود و هرچه سطح قند خون در طول زمان بیشتر باشد، درصد بیشتری از هموگلوبین به گلوکز متصل خواهد شد.
گلبولهای قرمز برای چند ماه در گردش خون باقی میمانند؛ به همین دلیل اندازهگیری HbA1c تصویری از وضعیت قند خون در هفتهها و ماههای گذشته ارائه میدهد. البته عبارت قند سه ماهه نباید به این معنا برداشت شود که آزمایش میانگین ساده و مساوی تمام روزهای سه ماه گذشته را نشان میدهد. میزان قند خون در هفتههای نزدیکتر به زمان آزمایش میتواند سهم بیشتری در نتیجه نهایی داشته باشد.
تفاوت مهم HbA1c با یک آزمایش قند خون نرمال در همین موضوع است. قند خون ناشتا یا قند تصادفی نشان میدهد در زمان نمونهگیری مقدار گلوکز خون چقدر بوده است، اما آزمایش HbA1c برای ارزیابی وضعیت طولانیمدتتر قند خون طراحی شده است. به همین دلیل پزشک ممکن است برای بررسی دیابت، علاوه بر قند ناشتا، آزمایش HbA1c را نیز درخواست کند.
آزمایش HbA1c چه چیزی را نشان میدهد؟
آزمایش HbA1c کاربردهای مختلفی دارد و فقط برای افرادی که قبلا به دیابت مبتلا شدهاند انجام نمیشود. یکی از مهمترین کاربردهای آن، کمک به شناسایی پیشدیابت و دیابت نوع ۲ است. هنگامی که مقدار HbA1c بیشتر میشود، میتوان نتیجه گرفت که سطح قند خون فرد در بخش قابل توجهی از هفتهها و ماههای اخیر نیز بالاتر بوده است.

در افرادی که دیابت دارند، این آزمایش ابزار مهمی برای بررسی میزان کنترل قند خون است. ممکن است فرد در چند روز قبل از آزمایش رژیم غذایی خود را بهتر رعایت کرده باشد و قند ناشتا نتیجه مناسبی نشان دهد، اما HbA1c میتواند دید گستردهتری از روند کنترل قند در ماههای گذشته فراهم کند.
کاربرد دیگر این آزمایش، بررسی پاسخ به برنامه درمانی است. اگر فردی رژیم غذایی خود را اصلاح کرده، فعالیت بدنی را افزایش داده یا بر اساس نظر پزشک تغییراتی در داروهای دیابت داشته است، مقایسه HbA1c در چند نوبت میتواند به پزشک در ارزیابی روند درمان کمک کند.
با این حال، HbA1c همه جزئیات تغییرات روزانه قند خون را نشان نمیدهد. برای مثال ممکن است میانگین قند خون قابل قبول باشد، اما فرد در طول روز دورههایی از افت شدید و افزایش قابل توجه قند داشته باشد. در چنین شرایطی اطلاعات حاصل از دستگاه اندازهگیری قند یا سیستم پایش مداوم گلوکز میتواند در کنار HbA1c تصویر کاملتری ایجاد کند.
جدول قند سه ماهه HbA1c
یکی از پرسشهای رایج پس از دریافت نتیجه آزمایش این است که هر عدد HbA1c تقریبا معادل چه مقدار قند خون است. برای پاسخ به این سوال از مفهومی به نام میانگین تخمینی گلوکز یا eAG استفاده میشود. جدول زیر ارتباط تقریبی HbA1c با میانگین قند خون را نشان میدهد.
| HbA1c | میانگین تقریبی قند خون |
|---|---|
| ۵٪ | حدود ۹۷ mg/dL |
| ۵.۵٪ | حدود ۱۱۱ mg/dL |
| ۶٪ | حدود ۱۲۶ mg/dL |
| ۶.۵٪ | حدود ۱۴۰ mg/dL |
| ۷٪ | حدود ۱۵۴ mg/dL |
| ۷.۵٪ | حدود ۱۶۹ mg/dL |
| ۸٪ | حدود ۱۸۳ mg/dL |
| ۹٪ | حدود ۲۱۲ mg/dL |
| ۱۰٪ | حدود ۲۴۰ mg/dL |
| ۱۱٪ | حدود ۲۶۹ mg/dL |
| ۱۲٪ | حدود ۲۹۸ mg/dL |
برای مثال، اگر HbA1c برابر با ۷ درصد باشد، میانگین تخمینی قند خون تقریبا ۱۵۴ میلیگرم در دسیلیتر در نظر گرفته میشود. HbA1c برابر با ۸ درصد نیز تقریبا با میانگین قند خون ۱۸۳ میلیگرم در دسیلیتر ارتباط دارد.
این اعداد تقریبی هستند و نباید آنها را معادل دقیق میانگین قند خون هر فرد دانست. شرایطی مانند کمخونی، برخی بیماریهای خونی، اختلال عملکرد کلیه، انتقال خون و تغییر طول عمر گلبولهای قرمز میتوانند بر نتیجه HbA1c اثر بگذارند. بنابراین تفسیر عدد آزمایش باید همراه با وضعیت بالینی و سایر یافتههای آزمایشگاهی انجام شود.

HbA1c نرمال چند است؟
محدوده HbA1c برای تشخیص وضعیت قند خون در افراد غیرباردار اغلب به سه گروه طبیعی، پیشدیابت و محدوده دیابت تقسیم میشود.
| وضعیت | HbA1c |
|---|---|
| محدوده طبیعی | کمتر از ۵.۷٪ |
| پیشدیابت | ۵.۷ تا ۶.۴٪ |
| محدوده تشخیصی دیابت | ۶.۵٪ یا بیشتر |
بنابراین اگر فردی HbA1c کمتر از ۵.۷ درصد داشته باشد، نتیجه در محدوده طبیعی قرار میگیرد. عدد بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد با محدوده پیشدیابت مطابقت دارد و HbA1c معادل ۶.۵ درصد یا بیشتر میتواند یکی از معیارهای تشخیصی دیابت باشد.
با این حال، مشاهده یک عدد ۶.۵ درصد یا بیشتر در فردی که علائم واضح افزایش قند خون ندارد، لزوما به معنای آن نیست که تشخیص باید تنها با همان یک آزمایش قطعی شود. پزشک ممکن است HbA1c را در روز دیگری تکرار کند یا از آزمایشهایی مانند قند خون ناشتا یا تست تحمل گلوکز برای تایید تشخیص استفاده کند.
نکته مهم دیگر این است که HbA1c برای تشخیص همه انواع دیابت به یک شکل استفاده نمیشود. برای مثال در بررسی دیابت بارداری اغلب آزمایشهای اختصاصی گلوکز اهمیت بیشتری دارند. در صورت وجود بیماریهای خاص خونی نیز ممکن است HbA1c معیار قابل اعتمادی نباشد.

HbA1c در افراد دیابتی باید چند باشد؟
برای همه افراد مبتلا به دیابت نمیتوان یک هدف HbA1c یکسان تعیین کرد. هدف درمانی باید بر اساس شرایط فرد مشخص شود؛ زیرا سن، مدت ابتلا به دیابت، احتمال افت قند خون، بیماریهای قلبی یا کلیوی، داروهای مصرفی، وضعیت عملکردی و سایر بیماریهای همراه در تعیین هدف مناسب نقش دارند.
برای بسیاری از بزرگسالان غیرباردار مبتلا به دیابت که دچار افت قند شدید یا مشکلات مهم ناشی از هیپوگلیسمی نیستند، هدف HbA1c کمتر از ۷ درصد میتواند مناسب باشد. با این حال، در برخی افراد هدف پایینتر و در برخی دیگر هدف بالاتر انتخاب میشود.
برای مثال، فرد جوانی که بیماری همراه مهمی ندارد و درمان او خطر کمی برای افت قند ایجاد میکند ممکن است با نظر پزشک هدف سختگیرانهتری داشته باشد. در مقابل، در سالمندان مبتلا به بیماریهای متعدد یا افرادی که سابقه افت شدید قند دارند، تلاش برای رساندن HbA1c به یک عدد بسیار پایین ممکن است سودی متناسب با خطر درمان نداشته باشد.
بنابراین اگر در برگه آزمایش شما عددی مانند ۷ یا ۷.۵ درصد ثبت شده است، مناسب بودن یا نبودن آن را باید نسبت به هدف شخصی شما بررسی کرد، نه صرفا با مقایسه با عدد یک فرد دیگر.
HbA1c بالا نشانه چیست؟
HbA1c بالا عمدتا نشان میدهد قند خون فرد در هفتهها و ماههای اخیر بهطور مکرر یا برای مدت قابل توجهی بالاتر از محدوده هدف بوده است. هرچه درصد HbA1c افزایش پیدا کند، میانگین تخمینی گلوکز نیز اغلب بیشتر میشود.
علت این وضعیت میتواند برای افراد مختلف متفاوت باشد. در فردی که دیابت دارد، مصرف نامنظم دارو، کافی نبودن دوز یا نوع درمان، مصرف زیاد مواد غذایی حاوی کربوهیدراتهای تصفیهشده، افزایش وزن، کاهش فعالیت بدنی یا تغییر شرایط زندگی میتواند بر کنترل قند اثر بگذارد.
بیماریهای حاد، عفونت، بعضی داروها و استرسهای جسمی نیز ممکن است قند خون را افزایش دهند. برای مثال بیماری که طی چند هفته به دلیل یک عفونت یا مصرف برخی داروها قندهای بالاتری داشته است، ممکن است در آزمایش بعدی HbA1c بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، مشاهده HbA1c بالا بهتر است به جای ایجاد نگرانی، بهعنوان نشانهای برای بررسی دقیقتر روند قند خون در نظر گرفته شود. پزشک معمولا نتیجه را همراه با قندهای ثبتشده در منزل، تغذیه، داروها، فعالیت بدنی و سایر شرایط بیمار بررسی میکند.

قند سه ماهه چند باشد خطرناک است؟
برای پاسخ به این سوال نمیتوان یک عدد واحد را به عنوان قند سه ماهه خطرناک برای همه افراد معرفی کرد. اهمیت یک عدد HbA1c به شرایط فرد، سابقه بیماری، سن، نوع دیابت و هدف درمانی تعیینشده برای او بستگی دارد.
بهطور کلی هرچه HbA1c برای مدت طولانی بالاتر از محدوده درمانی باقی بماند، احتمال بروز یا پیشرفت برخی عوارض مرتبط با دیابت بیشتر میشود. این موضوع بهویژه درباره آسیبهای عروقی، کلیوی، چشمی و عصبی اهمیت دارد. در عین حال، کاهش بیش از حد قند خون در برخی بیماران نیز میتواند خطر افت قند را افزایش دهد.
برای مثال HbA1c برابر با ۸ درصد در بیماری که هدف او کمتر از ۷ درصد تعیین شده است، نشان میدهد کنترل قند هنوز به هدف درمانی نرسیده و بهتر است دلایل آن بررسی شود. اما تصمیم درباره تغییر دارو یا میزان شدت درمان نباید صرفاً براساس همین عدد گرفته شود.
اگر HbA1c نسبت به آزمایش قبلی به شکل قابل توجهی افزایش یافته است، یا همراه با تشنگی شدید، ادرار زیاد، کاهش وزن غیرمنتظره، ضعف یا قندهای بسیار بالا است، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.

HbA1c پایین به چه معناست؟
پایین بودن HbA1c همیشه نشانه مطلوبی نیست. در فرد سالم، عدد پایین در محدوده طبیعی میتواند طبیعی باشد؛ اما اگر فرد مبتلا به دیابت داروهایی مصرف کند که احتمال افت قند ایجاد میکنند، HbA1c بسیار پایین ممکن است پزشک را به بررسی احتمال هیپوگلیسمیهای مکرر سوق دهد.
از طرف دیگر، بعضی شرایط پزشکی میتوانند HbA1c را بهطور کاذب پایین نشان دهند. خونریزی قابل توجه، برخی انواع کمخونی همولیتیک یا هر شرایطی که عمر گلبولهای قرمز را کوتاه کند، ممکن است فرصت اتصال گلوکز به هموگلوبین را کاهش دهد و در نتیجه عدد HbA1c کمتر از مقدار مورد انتظار دیده شود.
برای مثال ممکن است قندهای ثبتشده فرد در منزل بالا باشند، اما HbA1c برخلاف انتظار پایین گزارش شود. چنین اختلافی ارزش بررسی دارد و پزشک ممکن است شرایط خونی، عملکرد کلیه، انتقال خون اخیر یا سایر عوامل مداخلهگر را بررسی کند.
تفاوت HbA1c با قند خون ناشتا چیست؟
HbA1c و قند خون ناشتا هر دو در ارزیابی متابولیسم گلوکز کاربرد دارند، اما اطلاعات یکسانی ارائه نمیدهند.
| ویژگی | HbA1c | قند خون ناشتا |
|---|---|---|
| بازه مورد ارزیابی | وضعیت متوسط قند طی چند ماه گذشته | قند خون در زمان نمونهگیری |
| نیاز به ناشتا بودن | معمولاً خیر | معمولاً بله |
| کاربرد | تشخیص و بررسی کنترل بلندمدت قند | غربالگری و تشخیص اختلال قند |
| تأثیر غذای اخیر | محدود | قابل توجه |
| واحد معمول گزارش | درصد | mg/dL |
برای مثال ممکن است فرد شب قبل غذای متفاوتی مصرف کرده باشد و قند ناشتا او در یک روز کمی بیشتر یا کمتر از معمول شود. HbA1c کمتر تحت تأثیر چنین تغییر کوتاهمدتی قرار میگیرد.
در مقابل، قند خون ناشتا میتواند اطلاعاتی ارائه کند که از HbA1c بهتنهایی قابل مشاهده نیست. به همین دلیل در برخی بیماران پزشک هر دو آزمایش را درخواست میکند. گاهی حتی نتیجه آنها با یکدیگر همخوانی کامل ندارد و همین اختلاف میتواند برای بررسی دقیقتر وضعیت بیمار مهم باشد.
آیا برای آزمایش HbA1c باید ناشتا باشیم؟
خیر، برای انجام آزمایش HbA1c بهتنهایی معمولا نیازی به ناشتا بودن وجود ندارد. نمونه خون را میتوان در ساعات مختلف روز گرفت؛ زیرا غذایی که چند ساعت قبل مصرف شده است اثر مستقیمی مشابه آزمایش قند ناشتا بر HbA1c ندارد.
البته ممکن است پزشک همزمان با HbA1c آزمایشهای دیگری مانند قند خون ناشتا یا چربی خون درخواست کرده باشد. در این شرایط، لزوم ناشتا بودن به آزمایشهای همراه بستگی دارد و بهتر است دستور آزمایشگاه یا پزشک رعایت شود.
این موضوع یکی از مزیتهای HbA1c برای ارزیابی قند خون محسوب میشود؛ زیرا بیمار برای انجام خود این آزمایش مجبور نیست حتماً صبح و در حالت ناشتا به آزمایشگاه مراجعه کند.
هر چند وقت یکبار باید آزمایش HbA1c انجام شود؟
فاصله زمانی بین آزمایشهای HbA1c به شرایط بیمار بستگی دارد و نمیتوان یک برنامه یکسان برای همه در نظر گرفت. در افراد مبتلا به دیابت که قند خون آنها پایدار است و به اهداف درمانی رسیدهاند، بررسی HbA1c معمولا با فاصله بیشتری انجام میشود.
در افرادی که کنترل قند پایدار دارند، ممکن است آزمایش در فواصل حدود ششماهه انجام شود. اگر درمان تغییر کرده باشد یا فرد در رسیدن به اهداف کنترل قند مشکل داشته باشد، بررسی در فواصل حدود سهماهه میتواند مورد نیاز باشد.
این زمانبندی یک قاعده مطلق نیست. بارداری، تغییر دارو، بیماریهای همراه، افت قند، افزایش شدید قند یا وضعیت خاص بیمار میتواند برنامه آزمایش را تغییر دهد. بنابراین بهتر است زمان آزمایش بعدی براساس نظر پزشک تعیین شود.
چه عواملی میتوانند نتیجه HbA1c را اشتباه نشان دهند؟
آزمایش HbA1c اغلب شاخص مناسبی برای بررسی میانگین قند خون در چند ماه گذشته است، اما در بعضی شرایط ممکن است عدد بهدستآمده دقیقا با وضعیت واقعی قند خون فرد مطابقت نداشته باشد. هر عاملی که بر طول عمر گلبولهای قرمز، ساختار هموگلوبین یا تولید و تخریب گلبول قرمز اثر بگذارد، میتواند نتیجه آزمایش را بالاتر یا پایینتر از مقدار واقعی نشان دهد. مهمترین عوامل عبارتاند از:

- کمخونی فقر آهن: در برخی افراد ممکن است باعث بالاتر دیده شدن HbA1c شود.
- خونریزی اخیر: از دست دادن خون میتواند نتیجه را موقتاً پایینتر از مقدار واقعی نشان دهد.
- انتقال خون: دریافت خون ممکن است تفسیر HbA1c را برای مدتی دشوار کند.
- کمخونی همولیتیک: کوتاه شدن عمر گلبولهای قرمز میتواند HbA1c را بهطور کاذب پایین نشان دهد.
- تالاسمی و برخی اختلالات هموگلوبین: بسته به نوع بیماری و روش آزمایش، ممکن است دقت نتیجه کاهش پیدا کند.
- بیماریهای کلیوی پیشرفته: تغییرات مربوط به کمخونی و متابولیسم گلبول قرمز میتواند بر HbA1c اثر بگذارد.
- برخی بیماریهای کبدی: در بعضی شرایط ممکن است باعث اختلاف میان HbA1c و قند واقعی خون شوند.
- بارداری: تغییرات فیزیولوژیک دوران بارداری میتواند تفسیر HbA1c را متفاوت کند.
- تغییر طول عمر گلبولهای قرمز: هر بیماری یا شرایطی که عمر این سلولها را کم یا زیاد کند، ممکن است عدد HbA1c را تغییر دهد.
چگونه HbA1c را کاهش دهیم؟
کاهش HbA1c اغلب با کنترل بهتر و پایدار قند خون در طول زمان اتفاق میافتد. اصلاح رژیم غذایی، کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرین و کربوهیدراتهای تصفیهشده، توجه به حجم وعدهها و داشتن فعالیت بدنی منظم میتواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند. همچنین کنترل وزن در افراد دارای اضافهوزن و داشتن خواب کافی نیز در مدیریت بهتر قند نقش دارند.
مصرف منظم داروهای تجویزشده و پایش قند خون طبق نظر پزشک نیز اهمیت زیادی دارد. اگر با وجود رعایت رژیم غذایی، فعالیت مناسب و مصرف صحیح داروها، HbA1c همچنان بالا باشد، ممکن است لازم باشد برنامه درمانی بررسی و اصلاح شود. تغییر مقدار یا نوع دارو بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
چه زمانی برای HbA1c بالا به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر HbA1c شما بالاتر از محدوده طبیعی یا هدف تعیینشده است، بهتر است برای بررسی دقیقتر وضعیت قند خون به مرکز پزشکی میلاد نیاوران مراجعه کنید. پزشک با توجه به نتیجه آزمایش، سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، رژیم غذایی و میزان فعالیت بدنی میتواند مشخص کند که آیا نیاز به بررسیهای تکمیلی یا تغییر در برنامه کنترل قند خون وجود دارد.
همچنین اگر HbA1c نسبت به آزمایش قبلی افزایش قابل توجهی داشته یا علائمی مانند تشنگی زیاد، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی غیرمعمول یا تاری دید دارید، مراجعه برای ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در مرکز پزشکی میلاد نیاوران میتوانید برای بررسی نتیجه آزمایش HbA1c، ارزیابی وضعیت دیابت یا پیشدیابت و دریافت توصیههای متناسب با شرایط خود به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
استرس کوتاهمدت در روز آزمایش معمولاً اثر قابل توجهی بر HbA1c ندارد، زیرا این آزمایش وضعیت قند خون طی هفتهها و ماههای گذشته را منعکس میکند. با این حال، استرس مزمن میتواند از طریق تغییرات هورمونی، خواب، تغذیه و فعالیت بدنی بر کنترل قند خون در طول زمان اثر بگذارد.
دستگاههای معمول تست قند خانگی گلوکز خون را در همان لحظه اندازهگیری میکنند و HbA1c را نشان نمیدهند. HbA1c معمولاً با نمونه خون و روش آزمایشگاهی اندازهگیری میشود. دستگاههای پایش مداوم قند نیز میتوانند شاخصهای تخمینی مرتبط ارائه دهند، اما این شاخصها دقیقاً همان HbA1c آزمایشگاهی نیستند.
خیر. دو فرد ممکن است HbA1c مشابهی داشته باشند اما الگوی قند خون آنها متفاوت باشد. برای مثال یک نفر ممکن است قند نسبتاً ثابت داشته باشد و فرد دیگر دورههایی از قند بسیار بالا و بسیار پایین را تجربه کند که میانگین آنها در نهایت عدد مشابهی ایجاد کند.
مصرف یک وعده شیرین در روز قبل معمولاً نمیتواند بهتنهایی تغییر قابل توجهی در HbA1c ایجاد کند، زیرا نتیجه این آزمایش تحت تأثیر وضعیت قند خون در یک دوره چندماهه قرار دارد. با این حال، الگوی غذایی مداوم و مصرف مکرر مواد قندی میتواند در بلندمدت بر HbA1c اثر بگذارد.
بله. قند ناشتا فقط وضعیت گلوکز در یک زمان مشخص را نشان میدهد، در حالی که HbA1c بازه طولانیتری را منعکس میکند. ممکن است فرد در ساعات بعد از غذا افزایش قابل توجه قند داشته باشد یا در روزهای دیگر قندهای بالاتری تجربه کند، در حالی که قند ناشتا در روز آزمایش طبیعی است. چنین اختلافی باید با توجه به شرایط فرد بررسی شود.
جمعبندی
HbA1c چیست؟ این آزمایش شاخصی از میزان اتصال گلوکز به هموگلوبین است و برای برآورد وضعیت متوسط قند خون طی حدود دو تا سه ماه گذشته استفاده میشود. در افراد غیرباردار، HbA1c کمتر از ۵.۷ درصد معمولا در محدوده طبیعی قرار میگیرد، ۵.۷ تا ۶.۴ درصد محدوده پیشدیابت است و عدد ۶.۵ درصد یا بیشتر میتواند یکی از معیارهای تشخیصی دیابت باشد. با این حال، یک نتیجه آزمایش باید در کنار علائم، سابقه پزشکی و سایر آزمایشها تفسیر شود.
جدول قند سه ماهه میتواند برای درک بهتر نتیجه مفید باشد، اما هدف HbA1c در افراد مبتلا به دیابت برای همه یکسان نیست. سن، بیماریهای همراه، داروها و خطر افت قند در تعیین هدف درمانی اهمیت دارند. اگر نتیجه HbA1c شما با محدوده مورد انتظار تفاوت دارد یا نسبت به آزمایش قبلی تغییر محسوسی کرده است، بررسی آن توسط پزشک میتواند به مشخص شدن علت و انتخاب اقدامات مناسب برای کنترل قند خون کمک کند.
